• Prof Shilpa

ਇਉਂ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੇ ਜਾਤੀ ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ 'ਸੁਜਾਤੀ ਵਿਆਹ' ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਨ ਹੈ।ਜਾਤੀ ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਹਿਮਣਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਣਾ ਨੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਉੱਚ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦ੍ਰਾਵਿੜਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਪੰਚਮ ਵਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਦਲਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਪੰਚਮ ਵਰਣ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ 'ਦਲਿਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਪਰਿਪੇਖ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੀ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਲਈ ਕੋਈ ਇੱਕ ਤੱਤ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਜਾਤੀ ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ ਹੈ।ਉਪਰ ਦਿੱਤੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪੁਰਸ਼ ਸੂਕਤ' ਸਲੋਕ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਆਧਾਰਿਤ ਵੰਡ ਤੋਂ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ । 2. 'ਨਸਲਾਂ' ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਣਾ ਨੇ ਊਚ- ਨੀਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। 3.ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਕਾਂਡਾਂ ਤੋਂ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ । 4. ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਤ -ਪਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ । 5. ਬ੍ਰਹਮਣ ਵਰਗ ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਹਿੱਤ ਲਈ ਚਲਾਕੀ ਕਾਰਨ ਜਾਤ -ਪਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ।

"ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ", International Journal of Emerging Technologies and Innovative Research (www.jetir.org), ISSN:2349-5162, Vol.12, Issue 8, page no.f307-f309, August-2025, Available :http://www.jetir.org/papers/JETIR2508542.pdf

"ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ", International Journal of Emerging Technologies and Innovative Research (www.jetir.org | UGC and issn Approved), ISSN:2349-5162, Vol.12, Issue 8, page no. ppf307-f309, August-2025, Available at : http://www.jetir.org/papers/JETIR2508542.pdf