• Dr. Arjun Dhondiram Pithe

सारांश: कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence-AI) ही शिक्षण क्षेत्रातील वेगाने विकसित होणारी तंत्रज्ञानाधारित संधी आहे. विज्ञान विषयामध्ये संकल्पना स्पष्ट करणे, प्रश्ननिर्मिती, उदाहरणे तयार करणे, प्रयोगांचे नियोजन, वैयक्तिकृत अध्ययनसाहित्य आणि त्वरित अभिप्राय यांसाठी AI साधनांचा उपयोग करता येऊ शकतो. मात्र AI चा शैक्षणिक वापर करताना तथ्यांची पडताळणी, गोपनीयता, नैतिकता, पूर्वग्रह, बौद्धिक प्रामाणिकता आणि शिक्षकाची व्यावसायिक भूमिका यांचा विचार करणे आवश्यक आहे. या पार्श्वभूमीवर प्रस्तुत अभ्यासाचा उद्देश बी.एड. विज्ञान विद्यार्थी-शिक्षकांची AI च्या साहाय्याने विज्ञान अध्यापन करण्यासाठी असलेली तयारी जाणून घेणे हा आहे. अभ्यासासाठी वर्णनात्मक सर्वेक्षण पद्धतीचा वापर करण्यात आला आहे. प्रातिनिधिक 20 बी.एड. विज्ञान विद्यार्थी-शिक्षकांचा नमुना निवडून 15 विधानांची पाच-बिंदू अभिवृत्ती-आधारित प्रश्नावली तयार करण्यात आली. प्रातिनिधिक आकडेवारीनुसार बहुसंख्य विद्यार्थी-शिक्षक AI चा पाठ नियोजन, उदाहरणनिर्मिती आणि अध्ययनसाहित्य निर्मितीसाठी वापर करण्यास सकारात्मक आहेत; परंतु तथ्यपडताळणी, नैतिक वापर, डेटा गोपनीयता आणि AI-साक्षरतेसाठी प्रशिक्षणाची गरज स्पष्ट दिसते. अभ्यासातून असे सूचित होते की AI ला शिक्षकाचा पर्याय न मानता शिक्षकाच्या व्यावसायिक निर्णयक्षमतेला पूरक साधन म्हणून वापरण्यासाठी बी.एड. अभ्यासक्रमात संरचित प्रशिक्षण आवश्यक आहे.

महत्त्वाचे शब्द : कृत्रिम बुद्धिमत्ता, विज्ञान अध्यापन, बी.एड. विद्यार्थी-शिक्षक, AI-साक्षरता, सर्वेक्षण, अध्यापन तयारी.

"", International Journal of Emerging Technologies and Innovative Research (www.jetir.org), ISSN:2349-5162, Vol.13, Issue 10, page no.a681-a686, October-2026, Available :http://www.jetir.org/papers/JETIR2610073.pdf

"", International Journal of Emerging Technologies and Innovative Research (www.jetir.org | UGC and issn Approved), ISSN:2349-5162, Vol.13, Issue 10, page no. ppa681-a686, October-2026, Available at : http://www.jetir.org/papers/JETIR2610073.pdf